Οι όμορφοι σιδηροδρομικοί σταθμοί της Πελοποννήσου και τα παλαιά τρένα που δε θα ταξιδέψουν ξανά

Πολλές φορές, όταν σκεφτόμαστε μεγάλα ταξίδια με τρένο, ο νους μας πάει στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, με τις αμαξοστοιχίες που διασχίζουν στέπες, δάση και μυστηριώδη τοπία. Στην Ελλάδα κάποτε, υπήρχε ένα σιδηροδρομικό δίκτυο με ιστορία περίπου εκατό ετών εξίσου γοητευτικό με μια διαδρομή που διέσχιζε τα πιο όμορφα τοπία της χώρας. Οι γραμμές της Πελοποννήσου ξεκινούσαν από την Αθήνα και έφταναν στην Καλαμάτα, την Πάτρα, τον Πύργο, την Κυπαρισσία, την Τρίπολη, το Ναύπλιο, τη Σπάρτη και το Γύθειο. 

muloitreno

 

loi99

Οι γραμμές στους Μύλους Αργολίδας 

Το ταξίδι ήταν πολύωρο και κουραστικό για τον ταξιδιώτη αλλά τόσο όμορφο που σχεδόν ξεχνούσες το ρολόι.

μυλοι3

 

τρενο99

Οι παλαιότεροι σίγουρα το θυμούνται με νοσταλγία. Αρκούσε μια και μόνο διαδρομή για να γνωρίσεις όλη την ποικιλομορφία της ελληνικής φύσης. Τα τρένα περνούσαν μέσα από τους κάμπους της Αργολίδας και της Κορινθίας, τα καταπράσινα δάση όπως αυτά της Αρκαδίας και της Μεσσηνίας ή του Tαύγετου ενώ η θέα από τις ράγες στο Ιόνιο Πέλαγος ή το Σαρωνικό και τον Κορινθιακό ήταν πανέμορφη.

stathmos8

bouno

Την εποχή εκείνη σαν παιδιά περιμέναμε πώς και πώς τη στάση του τρένου και όχι μόνο για ξεκούραση: Οι στάσεις στον Αχλαδόκαμπο στην Κόρινθο, στη Μεγαλόπολη, στα Παραδείσια και τους Μύλους συνοδεύονταν από σουβλάκια ρυζόγαλο, φιστίκια και άλλα τοπικά εδέσματα.

kalamata

treno

τρενοοοο

Τα οτομοτρίς έβαζαν τα δυνατά τους για να φτάσουν όσο πιο γρήγορα μπορούσαν, ήταν τα πρώτα τρένα που είχαν δική τους μηχανή αυτοκίνησης και αντικατέστησαν τις ατμοκίνητες αμαξοστοιχίες, τους λεγόμενους «καρβουνιάρηδες». Τα πρώτα οτομοτρίς ήταν επενδεδυμένα με ξύλο και διέθεταν πολλές πρωτοποριακές ανέσεις και πολυτέλειες για την εποχή τους. Ελάχιστα από εκείνα τα τρένα διασώζονται σήμερα. Κάποια συντηρούνται καλά και βρίσκονται στο Μουσείο των Ελληνικών Σιδηροδρόμων τα περισσότερα όμως έχουν εγκαταλειφθεί στη φθορά του χρόνου.

karbouniaris

Τα ατμοκίνητα τραίνα ή αλλιώς καρβουνιάρηδες 

DSCN8191

Οι πρώτες ατμάμαξες των Σ.Π.Α.Π. κατασκευάστηκαν το 1884 στο γερμανικό εργοστάσιο «Krauss»

τρενο9

Ακόμα και σε πολλά πάρκα σιδηροδρόμων όπως αυτό της πόλης της Καλαμάτας, τα βαγόνια είναι εκτεθειμένα σε υπαίθριο χώρο σε ένα μεγάλο πάρκο και το εσωτερικό τους στις περισσότερες περιπτώσεις είναι κατεστραμμένο από καθημερινούς «εισβολείς». Η σημερινή εικόνα τους είναι απογοητευτική, σπασμένα τζάμια, κατεστραμμένα καθίσματα στο εσωτερικό των βαγονιών, συνθήματα γραμμένα πάνω στις λαμαρίνες. 

DSCN8190

βαγονι

Ο κατεστραμμένος εσωτερικός χώρος παλαιών βαγονιών

βαγονι8

Συνολικά, το δίκτυο της Πελοποννήσου περιλαμβάνει 153 σιδηροδρομικούς σταθμούς πολλοί εκ των οποίων διαθέτουν χώρους αναμονής των επιβατών, αποθήκες για τη διατήρηση εμπορευμάτων, ιδιόμορφες αρχιτεκτονικά τουαλέτες και πέτρινα υδραγωγεία.

DSCN8688

treno

Όλοι οι σταθμοί είναι λιθόκτιστα νεοκλασσικά με ενιαίο ύφος, έχουν σκεπές με κεραμίδια και κόκκινα πλαίσια θυρών και παραθύρων, είναι τα πρώτα δείγματα της βιομηχανικής σιδηροδρομικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα, στην Ελλάδα.

stathmos

Boηθητικό κτίσμα σιδηροδρομικού σταθμού στην Πελοπόννησο

stathmos2

Xώρος αποθήκευσης αποσκευών 

Τα κτίσματα αυτά έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα από το Υπουργείο Πολιτισμού, παρόλα αυτά η κατάσταση των περισσοτέρων σήμερα,  είναι άθλια και η φθορά κάτι παραπάνω από εμφανής. Τζάμια σπασμένα, πόρτες παραβιασμένες, σκουπίδια και μπάζα μέσα στους χώρους, συνθήματα γραμμένα στους τοίχους, σύριγγες συνθέτουν την εικόνα των «μνημείων». H επίσκεψη στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό του Μελιγαλά στη Μεσσηνία ήταν απογοητευτική. 

τρενο8

τρενο11

στατημοσ8

τρενο10

Εικόνες από τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό στον Μελιγαλά

Ευτυχώς σε πολλές περιπτώσεις όπως στο σταθμό του Διαβολιτσίου ή της Μεσσήνης οι παλιοί σιδηροδρομικού σταθμοί έχουν αξιοποιηθεί και μετατραπεί σε χώρους ψυχαγωγίας και καφενεία και με αυτό τον τρόπο παραμένουν ανοιχτοί στο κοινό και συντηρούνται ικανοποιητικά. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στον μεγάλο σταθμό της Καλαμάτας, οι εγκαταστάσεις μετατράπηκαν σε θερινό σινεμά και χώρο πολιτιστικών εκδηλώσεων του δήμου και έγιναν ακόμα πιο χρήσιμες για τον πολίτη. 

cinema

Aποθηκευτικός χώρος εμπορευμάτων που μετατράπηκε σε σινεμά 

therino

«Σιδηρόδρομοι Πειραιώς- Αθηνών- Πελοποννήσου» ήταν η ονομασία του πρώτου δικτύου που ξεκίνησε να λειτουργεί πριν 130 χρόνια με απόφαση του Χαρίλαου Τρικούπη και το πρώτο δρομολόγιό του το 1884 είχε προορισμό στην Ελευσίνα. Η ανάπτυξή του είχε ζωτική σημασία για την Ελλάδα εκείνη την εποχή μιας και η Πελοπόννησος ήταν η πιο ανεπτυγμένη επαρχία της χώρας (που είχε πολύ μικρότερη έκταση τότε). Ο σιδηρόδρομος ήταν απαραίτητος όχι μόνο για την μετακίνηση του πληθυσμού αλλά και για την μεταφορά σημαντικών εμπορευμάτων όπως για παράδειγμα η σταφίδα ή το σιτάρι. Οι Σ.Π.Α.Π., μετέφεραν κατά μέσον όρο τον χρόνο 700.000 επιβάτες και 100.000 τόνους εμπορευμάτων. 

mixani1

H μηχανή ενός ατμοκίνητου τρένου 

 

μηχανη3

ανιπσοτικο

Παλιό ανυψωτικό, βοηθητικό μηχάνημα 

Το δίκτυο  ήταν περιορισμένο, οι οικονομικές συνθήκες αλλά και η κατασκευή του Ισθμού της Κορίνθου, δεν επέτρεπαν την εξάπλωσή του. Το 1889  ο Τρικούπης αναθέτει στον Ernest Rollin την κατασκευή , για λογαριασμό του ελληνικού δημοσίου, της γραμμής Μύλων – Τρίπολης – Καλαμάτας και ιδρύεται η «Εταιρεία των Μεσημβρινών Σιδηροδρόμων», η οποία κατασκευάζει το τμήμα από τους Μύλους μέχρι την Τρίπολη και από την Καλαμάτα μέχρι το Διαβολίτσι. 

kalamata

stathmos22

diabolitsi

Τον Σεπτέμβριο του 1902 ολοκληρώνονται και τα τμήματα Αλφειού – Κυπαρισίας και Καλόνερου – Ζευγολατιού που παραδίδονται προς εκμετάλλευση στις αρχές του 1903. Τέλος, το 1904 η γραμμή επεκτείνεται μέχρι το λιμάνι της Καλαμάτας, με αποτέλεσμα να ολοκληρωθεί το δίκτυο της Πελοποννήσου, όπως υφίσταται μέχρι σήμερα.

DSCN8311

H γέφυρα στον Ισθμό της Κορίνθου

Η ιστορία της χώρας έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Πελοποννήσου. Τα γερμανικά στρατεύματα κατά την αποχώρησή τους προκάλεσαν πολλές φθορές ανατινάζοντας πολλές από τις γέφυρές του, όπως τη γέφυρα του Ισθμού, του Αχλαδόκαμπου, της Κακιάς Σκάλας. Ο εμφύλιος άφησε και εκείνος το σημάδι του με καταστροφές και η δικτατορία διέκοψε πολλά δρομολόγια με τη δικαιολογία ότι ήταν οικονομικά ασύμφορα για το κράτος. 

diabolitsi

O σιδηροδρομικός σταθμός στο Διαβολίτσι Μεσσηνίας 

 

Το 1970 έχει ήδη ιδρυθεί ο ΟΣΕ και το δίκτυο παρόλα αυτά, συνεχίζει να αποτελεί τον κατεξοχήν τρόπο μεταφοράς επιβατών. Η εποχή όμως που ακολουθεί μέχρι το 2000 χαρακτηρίζεται ως απαξιωτική από πλευράς του κράτους με αποτέλεσμα οι χρηματοδοτήσεις να μειώνονται. Με την ίδρυση των ΚΤΕΛ το δίκτυο αρχίζει να παραγκωνίζεται καθώς τα λεωφορεία φαίνονται να κερδίζουν στον ανταγωνισμό με τα τρένα, η μεταγενέστερη κατασκευή καλύτερων εθνικών αυτοκινητοδρόμων μειώνει σημαντικά τη χρήση του. 

τρενο88

sima2

Κονδύλια από την ευρωπαϊκή ένωση απορροφήθηκαν, ανανεώσεις συρμών έγιναν αλλά δυστυχώς η εποχή των μνημονίων και της οικονομικής κρίσης φέρνουν την κατάρρευση το 2011. Η κυβέρνηση Παπανδρέου επικαλείται ελλείμματα και πολύς λόγος γίνεται για το αν μπορεί να κερδηθεί ή όχι η μάχη για τους σιδηροδρόμους της Πελοποννήσου. Τα βαγόνια είναι γερασμένα, το δίκτυο θεωρείται πια απαρχαιωμένο παρά τις διαπλατύνσεις και το προσωπικό πέφτει θύμα των περικοπών.

DSCN7785

Πολλοί όμως μιλούν για μια αυλαία που βασίστηκε σε ψευδή στοιχεία και έγινε πρόχειρα και βιαστικά απλά και μόνο για την εύρεση χρηματικών πόρων για τη χώρα και υποστηρίζουν πως το δίκτυο έπρεπε και μπορούσε να διασωθεί με μια άλλη πολιτική που δε θα περιλάμβανε στα σχέδιά της την πελατειοκρατία και θα την αντιμετώπιζε σαν επιχείρηση που όφειλε να έχει κέρδη. Το δίκτυο ακολούθησε την αμαρτωλή πορεία όλων των δημοσίων επιχειρήσεων στην Ελλάδα που βρέθηκαν να έχουν «σπαταλήσει» χρήμα, να επιβαρύνουν την οικονομία και να προσλαμβάνουν προσωπικό χωρίς να υπάρχει αξιολόγηση και αξιοκρατία. 

τρενο99

βαγονι11

Θα μπορέσει να λειτουργήσει ξανά στο μέλλον το σιδηροδρομικό δίκτυο της Πελοποννήσου; Η επανεκκίνηση θα απαιτούσε ένα μεγάλο κεφάλαιο για να επανέλθει με σύγχρονους όρους και να επιτρέψει ένα ασφαλές ταξίδι. Έτσι, μένουμε σήμερα με τον προαστιακό αλλά και κάποια «τουριστικά δρομολόγια» που εκτελούνται εις μνήμην των παλαιών ένδοξων ημερών όπως οδοντωτός στο τμήμα Ζαχλωρού – Καλάβρυτα που διασχίζει ένα υπέροχο φυσικό τοπίο. Το ερώτημα σήμερα, είναι αν θα μπορούσε το σύνολο του δικτύου να αποτελέσει ένα καλά συντηρημένο μνημείο που θα προσέφερε διευρυμένες τουριστικές υπηρεσίες στους πολίτες. 

dscn8801

rages

Η πορεία των σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ακολούθησε τη γραμμή που χάραξε η ελληνική πολιτική και ο εκτροχιασμός ήταν αναπόφευκτος. Από τον πολιτισμό μας αλλά και κάποιες σημαντικές λεπτομέρειες της καθημερινότητας,  καταλαβαίνει κανείς σε πιο επίπεδο ανάπτυξης βρισκόμαστε σαν κράτος και ίσως τα πράγματα να μην πηγαίνουν τόσο καλά… οι μεγαλοστομίες και τα μεγάλα σχέδια δεν αρκούν για να αλλάξουν κατεύθυνση στις μας.

Ρεπορτάζ- Φωτογραφίες: Γιώργος Κολέτσος 

 

donate: Κάνε μια δωρεά στο blog paypal.me/kogior

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: