Κατερίνα Γώγου: Η ποιήτρια που μίλαγε για τις αλήθειες που κάνουμε πως δε βλέπουμε

Κατερίνα Γώγου

1940 – 1993

«Ο ήχος μου συνέχεια

Ανάμνηση δέντρου που φυλλορροεί

Στο χέρι μου χτυπημένος αετός

Οικόσημο της μοναξιάς μου

Σε άλλους χάρτες

Σημάδι μου ο Ερμής

Το μήνα των κερασιών. 1 Ιουνίου γεννημένη»

gogou8

Η Κατερίνα Γώγου γεννήθηκε στην Αθήνα την 1 Ιουνίου του 1940. Πέντε μήνες μετά οι Ιταλοί μπήκαν στην Ήπειρο.

«Τώρα ο Χίτλερ και ο Στάλιν / Καναν κατάληψη / Στο τρίτο μάτι ζωής / Τώρα οι άνθρωποι μόνο στο φόβο ενωνόνταν», θα γράψει χρόνια αργότερα. 

Τα 53 χρόνια της ζωής της είναι ο καμβάς της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Είναι «τα απαγορευμένα» γεγονότα που κανένας καθηγητής δεν έχει προλάβει να διδάξει. Παιδί μικρό γνώρισε την κατοχή, τον εμφύλιο και το χωρισμό. Η οικογένειά της διαλύθηκε νωρίς. Οι γονείς της, Επαμεινώνδας και Γιούλα, δεν τα βρήκαν και η Κατερίνα έζησε με τον πατέρα της και τη μητριά της έως την εφηβεία της. Απέκτησε δύο αδέλφια από το δεύτερο γάμο του πατέρα της. Και μία εμμονή στην πατριαρχεία.

gogou2

Ο πατέρας της ήταν αυτός που αντιλήφθηκε το ταλέντο της στην υποκριτική και την πήγε 5 χρονών σε παιδικό θίασο. Η θεατράλε συμπεριφορά της στην αφήγηση καθημερινών περιστατικών ήταν κάτι που την ακολούθησε ως το τέλος. Σπούδασε υποκριτική στη σχολή του Τάκη Μουζενίδη και στις σχολές χορού των Πράτσικα, Ζουρούδη και Βαρούτη. Έπαιξε στο Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν, στο θίασο της Λαμπέτη, σε παραστάσεις του Κακογιάννη.

Η σχέση με τη μητέρα της επανακτάται στην εφηβεία και έκτοτε δεν χωρίζουν ποτέ. Ο Κώστας και η Αργυρώ, τα δυο της αδέλφια, είναι πάντα δίπλα της. Η Κατερίνα ήταν η «μπέμπα» τους, η μεγάλη αδελφή που τους έβγαζε έξω, σινεμά και παγωτό. Ο μπαμπάς Επαμεινώνδας, περήφανος διαβάζει τα δημοσιεύματα της εποχής που μιλούν για το παιδί θαύμα, την κόρη του.

Τέλη της δεκαετίας του ’50 η Ελλάδα εκσυγχρονίζεται, ο Καραμανλής χτίζει πολυκατοικίες και το ροκ εν ρολ κατακτά τον πλανήτη. Σε ηλικία 12 χρονών, η Κατερίνα παίζει στην πρώτη της ταινία «Ο άλλος» και 7 χρόνια αργότερα στο «Ξύλο βγήκε απ’ τον παράδεισο».

gogou7

Η δεκαετία του ’60 ήταν η εποχή των λαϊκών ταινιών, που οι νεαρές καλλιτέχνιδες τριγυρνούσαν στα πλατό της Φίνος Φιλμ και αναζητούσαν συμμετοχή στα σενάρια του Σακελάριου, του Δαλιανίδη και του Καραγιάννη. Σε πολλές κωμωδίες η Κατερίνα Γώγου ερμήνευε ένα συγκεκριμένο τύπο γυναίκας δεύτερων κυρίως ρόλων. Ήταν η ελαφρόμυαλη που τα ενδιαφέροντά της περιορίζονταν σε πάρτι, μοντέρνους χορούς και ποπ μουσική. Η διαφορά ανάμεσα στους ρόλους και την ποίηση ήταν τεράστια. Ο «Νόμος 4000» το 1962 της Φίνος Φιλμ σε σενάριο και σκηνοθεσία του Γιάννη Δαλιανίδη, κάνει την αρχή. Ακολουθούν 10 εμπορικές ταινίες. Είναι η εποχή που γνωρίζει στα γυρίσματα τον Παύλο Τάσιο, βοηθό σκηνοθέτη του Δαλιανίδη, μετέπειτα γνωστό σκηνοθέτη, σύζυγο και πατέρα του παιδιού της. Έξω απ’ τα πλατό η Κατερίνα συχνάζει στο Γκριν Παρκ, στο Πεδίον του Άρεως, στο Ορεβουάρ της Πατησίων, στη Φωκίωνος και σε στέκια ροκαμπιλάδων

γογοθ9.

Στα τέλη του’60 ο κόσμος αλλάζει. Η Κατερίνα παντρεύεται τον Τάσιο, γίνεται μητέρα, συνεχίζει να ανήκει στο χώρο της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, αποχωρεί σταδιακά απ’ τον πολύχρωμο και θορυβώδη κινηματογράφο και παρακολουθεί τα διεθνή τεκτενόμενα. Κινήματα διαμαρτυρίας του Βιετνάμ, Γούντστοκ, Γαλλικός Μάης, απείθαρχος Τσε.

Το 1977 και ενώ ο γάμος της με τον Τάσιο περνάει με κρίση, για την Κατερίνα ξεκινά μια νέα εποχή. Κάνει στροφή στο πανί και πρωταγωνιστεί πια στο νέο ελληνικό κινηματογράφο. Βραβεύεται στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης για το Βαρύ Πεπόνι, σε σκηνοθεσία του Παύλου Τάσιου. Η ταινία χαρακτηρίστηκε κορυφή του νεορεαλισμού. Λίγα χρόνια μετά ακολουθεί «Η Παραγγελιά» και η «Όστρια». Εκδίδει τα πρώτα της ποιήματα με τίτλο «Τρία Κλικ Αριστερά» που μεταφράζονται στα αγγλικά και κυκλοφορούν στην Αμερική.

Η γλώσσα της δεν είναι ούτε ακαδημαϊκή, ούτε διανοουμενίστικη. Είναι άμεση, καθημερινή, ευαίσθητη. Μεταφέρει εικόνες αγριότητας. Προσπαθεί να δείξει μέσω των ποιημάτων της, αλήθειες που οι περισσότεροι κάνουν πως δεν βλέπουν. Το ότι από πολλούς η γλώσσα της θεωρήθηκε χυδαία ίσως συνέβαλε σε μερική απαξίωσή της ως ποιήτρια.

Η ροκ ποίηση της δεκαετίας του 60 και 70 στην Αμερική εμφανίζει μια επιθετική έκφραση. Η Πάτι Σμιθ διαβάζει Ρεμπώ (ποιητής με αντικοινωνική και προκλητική συμπεριφορά, αναρχικός και ομοφυλόφιλος). Ο Μπομπ Ντίλαν είναι πια η φωνή της διαμαρτυρίας, της άρνησης, της αμφισβήτησης, της επανάστασης.

gogoi8

Η ίδια ακολουθεί το ρεύμα της εποχής. Ακούει Μητροπάνο, Διονυσίου και συχνάζει στα τριτοκλασάτα μπουζουξίδικα της Αχαρνών και της Πλατείας Αμερικής. Μετά της επιτυχία της Παραγγελιάς γίνεται η μούσα των σκυλάδικων. Με τις ίδιες παρέες ακούει Μούτση, Σαββόπουλο και Χειμερινούς Κολυμβητές. Τρώει στο υπόγειο του Τάσου στην πλατεία, κάτω απ’ το σημερινό Διπλό και στην Λεύκα της Μαυρομιχάλη. Τα μπαρ, Ντάντα της Αραχώβης και Ράμπα στην Τσαμαδού μαζεύουν φίλους. Μεταπολίτευση γαρ. Το ΚΚΕ έχει νομιμοποιηθεί, το ΠαΣοΚ κάνει αντιπολίτευση και η αστυνομία κάνει τις πρώτες συλλήψεις επώνυμων αναρχικών: Μπαλλής, Άσιμος, Πρωτοψάλτης, Φελέκης.

Η πλατεία είναι η νέα γειτονιά. Βιβλιοπωλεία, εκδόσεις, τραγούδια, εκδηλώσεις υπέρ των φυλακισμένων, υπέρ των εγκλείστων στα ψυχιατρεία, υπέρ των ομοφυλοφίλων, των κοινωνικά γκετοποιημένων. Συνθήματα το πρωί, ρεφρέν το βράδυ. Η Κατερίνα πρωτοστατεί. Τα Εξάρχεια δεν κοιμούνται ποτέ και κάτω απ’ τη ξεχειλωμένη ομπρέλα της αριστεράς και της αμφισβήτησης η Κατερίνα βρίσκει απάγκιο. Το κλίμα της εποχής, η περιρρέουσα ιδεολογία, η ελευθεριότητα στον έρωτα, η κοινόβια καθημερινότητα γεμίζουν τον ψυχισμό της. Τα κατά καιρούς σπίτια της, στην Τροίας, στην Γ΄ Σεπτεμβρίου, στην Οικονόμου, είναι ανοιχτά για τις μεγάλες παρέες. (Εκεί, φιλοξενεί κάποια βράδια και τον Παύλο Σιδηρόπουλο).

Η δεκαετία 1975 – 1985 είναι τα καλύτερά της χρόνια. Η ίδια νιώθει δημιουργική και κοινωνικά δραστήρια. Ο Κώστας Φέρρης αναφέρει πως ανάμεσα στα άτομα που αποτελούσαν τον κύκλο της Γώγου ήταν η Σ. Λεονάρδου, ο Νίκος Καρβέλας, ο Π . Σιδηρόπουλος, ο Ν. Άσιμος, ο Δ. Πουλικάκος, η Θ. Μπαζάκα, ο Κ. Τζούμας, Γ. Ζορμπάς, οι σκηνοθέτες Π. Τάσιος, ο Γ. Κορδέλας, ο ίδιος ο Κ. Φέρρης και ο μουσικός Κυριάκος Σφέτσας.

 Αν και επαγγελματικά πετυχημένη, στα ποιήματά της μιλάει συχνά για τον θάνατο.

«Ψάχναμε να βρούμε όπλα / ξέραμε / πως όλοι πεθαίνουνε / αλλά υπάρχουνε θάνατοι που βαραίνουνε / γιατί διαλέγουνε οι ίδιοι τον τρόπο. Και εμείς αποφασίσαμε / το θάνατο στον θάνατο / γιατί αγαπάγαμε πολύ τη ζωή».

 Αγαπά τη ζωγραφική και η πλατεία που δείχνει ανοχή σε όλους, είναι τόπος συνάντησης. Εκεί συναντά πρεζόνια και περιθωριακούς καλλιτέχνες. Γλύπτες, ζωγράφοι, ποιητές, μικροαπατεώνες, λεσβίες, φεμινίστριες, ιδεολόγοι, αριστεροί, ακροαριστεροί συνυπάρχουν. Τα αυτοσχέδια «πανηγύρια» σε Εξάρχεια και Προπύλαια που συχνά πρωταγωνιστεί η κιθάρα του Άσιμου την ενθουσιάζουν. 

Το 1984 παίζει στην τελευταία της ταινία «Όστρια- Το τέλος του παιχνιδιού» του Θωμόπουλου, της οποίας το σενάριο το έγραψε μαζί με το Θωμόπουλο. Η ταινία έλαβε βραβείο σεναρίου και η Γώγου βραβείο ερμηνείας. Θέμα: 3 ζευγάρια που αντάλλαξαν τις επαναστατικές τους ιδέες με τη μικροαστική άνεση. Ανταλλαγή που η Γώγου αρνήθηκε σε όλη τη διάρκεια της ζωής της.

Στο τέλος του ’80 η Κατερίνα ολοκληρώνει τον κύκλο της ποίησης. Ο κινηματογράφος είναι ήδη παρελθόν – έχουν προηγηθεί τα γεγονότα του Χημείου το ’85 και οι ματωμένες συγκρούσεις με τα ματ. Κι αρχίζει η πτώση. Το αλκοόλ που τώρα έχει γίνει περισσότερο, την κάνει επιθετική και ενοχλητική. Οικονομικά στενέματα, ζωή σε σπίτια άλλων. Τη μητέρα της επιλέγει να τη βλέπει λίγο, με την κόρη της συνυπάρχει. «Ξέρεις από πρέζα;», με ρώτησε ένας παλιός φίλος. Προσπαθώντας να μου εξηγήσει το σκηνικό. Όλοι με όλους. Η Κατερίνα «έπεσε» μεγάλη, στα 48.

Το 1990 τη βρίσκει σε αδιέξοδο. Η Αθήνα φαίνεται άφιλη, ανεβοκατεβαίνει Θεσσαλονίκη. Ψάχνει κάτι να πιαστεί, αλλά ούτε η ίδια ξέρει τι. Μπαινοβγαίνει σε νοσοκομεία και ψυχιατρικές κλινικές.

3 Οκτώβρη 1993 πεθαίνει από υπερβολική δόση αλκοόλ και χαπιών. Τη βρίσκει ένας φίλος στον Κεραμικό, καλεί ασθενοφόρο. Όταν έφτασε στο Ιπποκράτειο, ήταν ήδη νεκρή. Ο φίλος εξαφανίζεται χωρίς να δώσει περισσότερες πληροφορίες στο νοσοκομείο. Αναγνωρίζεται από την κόρη της 3 μέρες αργότερα.

«Ματαιότης» – Μαρία Πολυδούρη (αυτοκτόνησε στα 22 της)

Στίχοι Κ.Γώγου

Μουσική Μάτζικ Ντε Σπελ

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά
που κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών
Εξάρχεια Πατήσια Μεταξουργείο Μέτς.
Κάνουν ό τι λάχει.

Πλασιέ τσελεμεντέδων καί εγκυκλοπαιδειών
φτιάχνουν δρόμους καί ενώνουν ερήμους
διερμηνείς σε καμπαρέ της Ζήνωνος
επαγγελματίες επαναστάτες
παλιά τους στρίμωξαν καί τα κατέβασαν
τώρα παίρνουν χάπια καί οινόπνευμα να κοιμηθούν
αλλά βλέπουν όνειρα καί δεν κοιμούνται.

Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα
στις ταράτσες παλιών σπιτιών
Εξάρχεια Βικτώρια Κουκάκι Γκύζη.
πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια
μανταλάκια
τις ενοχές σας αποφάσεις συνεδρίων δανεικά φουστάνια
σημάδια από καύτρες περίεργες ημικρανίες
απειλητικές σιωπές κολπίτιδες
ερωτεύονται ομοφυλόφιλους
τριχομονάδες καθυστέρηση
το τηλέφωνο το τηλέφωνο το τηλέφωνο
σπασμένα γυαλιά το ασθενοφόρο κανείς.
Κάνουν ό, τι λάχει.

Όλο ταξιδεύουν οι φίλοι μου
γιατί δεν τους αφήσατε σπιθαμή για σπιθαμή.
‘Ολοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα
γιατι τους ρημάξατε το κόκκινο
γράφουνε σε συνθηματική γλώσσα
γιατι η δική σας μόνο για γλύψιμο κάνει.

Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά καί σύρματα
στα χέρια σας. Στο λαιμό σας.
Οι φίλοι μου.

donate: Κάνε μια δωρεά αν σου αρέσει το blog μας εδώ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: